دکتر حسام مبارکی(مدیر بخش تحقیق و توسعه شرکت داروطب)

 

مقدمه

آفلاتوكسين به علت شيوع گسترده آن بر روي برخي دانه‌هاي غذايي، به خصوص ذرت كه ٥٠ تا ٦٠ درصد بسياري از جيره‌هاي طيور را تشكيل مي‌دهد، بزرگترين نگراني را در ارتباط با مايكوتوكسين‌ها بوجود آورده است. نشانه‌هاي باليني مسموميت با آفلاتوكسين شامل جراحات كالبدگشايي، ضايعات آسيب‌شناسي بافتي و همچنين اثرات ايجاد شده بر روي شاخص‌هاي توليدي گله‌هاي طيور در موارد وقوع تجربي و طبيعي آفلاتوكسيكوز در جوجه‌هاي گوشتي در سراسر دنيا گزارش شده است. مهمترين نشانه‌هاي مسموميت با آفلاتوكسين بي‌اشتهايي، تاخير در رشد، كاهش وزن بدن و كاهش مصرف خوراك مي‌باشند.

آفلاتوكسينها متابوليت‌هاي قارچي هستند كه توسط سويه هاي قارچ آسپرژيلوس توليد ميشوند. اين سموم قارچي كه ممكن است در مواد خوراكي قبل از برداشت، بين مرحله برداشت و خشك كردن و در انبار و يا بعد از فرآيند در كارخانجات در شرايط مطلوب درجه حرارت و رطوبت توليد شوند، موجب تضعيف سيستم ايمني، مسموميت كبدي، موتاسيون، سرطانزايي، ناقص‌الخلقه زايي و خونريزي ميشوند.

آفلاتوکسین اثرات پاتولوژیکی مختلفی بر ارگان های بدن دارد. اثر آفلاتوکسین بر دستگاه تولید مثلی موجب کاهش وزن بیضه ها و کاهش سطح خونیِ تستوسترون در خروس های بالغ، لگهورن سفید نابالغ، اردک ها و بلدرچین ژاپنی می گردد. همچنین مسمومیت با آفلاتوکسین سبب تاخیر در بلوغ جنسی در خروس های نابالغ می شود.

 گزارشاتی وجود دارند که سلول های اپیتلیال زاینده ممکن است حتی زودتر از سلول های کبدی تحت تاثیر آفلاتوکسین قرار گیرند.

 

 

 

 

 

مواد و روش کار

اورتاتاتلی و همکاران(۲۰۰۲) اثرات آفلاتوکسین بر دستگاه تولید مثلی خروس را مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه از ۳۲ خروس بابکوک با سن ۲۴ ماه استفاده شد. خروس ها به ۴ گروه تقسیم شدند که گروه اول به عنوان گروه کنترل  خوراک سالم و بدون سم را دریافت کرد و مابقی گروه ها با دوز های مختلف آفلاتوکسین را همراه خوراک به مدت ۸ هفته دریافت کردند. در این مطالعه آتروفی بیضه ها در تمامی گروه هایی که آفلاتوکسین را دریافت کرده بودند بطور قابل توجهی اتفاق افتاد. همچنین آفلاتوکسین در خروس ها یا باعث توقف اسپرماتوژنز و یا باعث تولید اسپرماتوزای غیرطبیعی گردید. در تمامی خروس هایی که آفلاتوکسین دریافت کردند نفوذ سلول های التهابی به بافت بین توبولی بیضه و اپی دیدیم دیده شد.

مطالعه ای توسط موهدین و همکاران (۱۹۸۲) انجام شد که در این مطالعه کاهش در سایز لوله های سمینیفر و اختلال در اسپرم زایی و کاهش و دژنراسیون اپیتلیوم سلول های زایا گزارش شده است.

شارلین و همکاران اثرات آفلاتوکسین بر کاهش توان تولید مثلی و همچنین میزان مصرف خوراک در خروس ها را مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه از ۵۸ خروس استفاده شد. خروس ها میزان ۲۰ mg/g جیره آفلاتوکسین دریافت کردند. نتایج این مطالعه نشان داد در خروس هایی که آفلاتوکسین را بهمراه خوراک دریافت کردند حجم مایع منی، وزن بیضه ها، اسپرماتوکریت، غلظت تستوسترون در پلاسما و همچنین میران مصرف خوراک کاهش قابل توجهی نسبت به گروه کنترل داشته است.

بنابراین آفلاتوکسین با اثر بر دستگاه تولید مثلی بصورت مستقیم و با کاهش میزان دریافت خوراک بصورت غیر مستقیم موجب کاهش توان تولید مثلی می‌‍‌‌شود.

نتایج

مسمومیت با آفلاتوکسین در پرورش طیور به دلیل اثراتی که بر رشد و ظرفیت تولید مثلی می‌گذارد حائز اهمیت است. ۰.۵ تا ۳  ppmآفلاتوکسین در جیره غذایی می‌تواند موجب بروز اثرات سمی شود. گزارشات بسیاری وجود دارد که آفلاتوکسین موجب کاهش وزن بیضه ها می‌شود.( برایدن و همکاران ۱۹۸۰) 

گتی(۱۹۷۵) و نیکل(۱۹۹۷) بررسی اثر آفلاتوکسین بر دستگاه تولید مثلی را مورد بررسی قرار دادند و گزارش کردند بیضه های سالم و فعال پر از عروق خونی و به رنگ سفید هستند اما آفلاتوکسین موجب نفوذ چربی به درون سلول های بینابینی می‌شود و رنگ بیضه ها به زرد تغییر می‌کند.

در مطالعه ای گزارش شده است که آفلاتوکسین با ایجاد تاخیر در پروفاز ۱  سلول هایی که در حال تقسیم میوز هستند سبب توقف تقسیم میوز و کاهش تولید اسپرم می‌شود. اثر مستقیم آفلاتوکسین در از بین بردن سلول های سنگفرشی لایه زا در تحقیقات ساهای(۱۹۹۳) گزارش شده است.